Giải ngân vốn đầu tư công 2026: Nghịch lý "vốn chờ người" tại nhiều bộ ngành

Giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 đang đối mặt với nhiều thách thức khi nhiều cơ quan trung ương ghi nhận tỷ lệ thực hiện bằng 0, gây áp lực lớn lên mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Theo dữ liệu mới nhất từ Bộ Tài chính, tính đến ngày ¹⁵⁄₄, tổng số vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước đã được giải ngân khoảng 127.390 tỷ đồng. Con số này mới chỉ đạt 12,6% so với kế hoạch mà Thủ tướng Chính phủ giao cho các đơn vị. Trong bối cảnh tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 lên tới hơn 1 triệu tỷ đồng, tốc độ hiện tại cho thấy một sự chậm trễ đáng báo động.

Sự phân hóa sâu sắc trong hiệu quả sử dụng vốn

Một điểm đáng chú ý là sự chênh lệch cực lớn về năng lực thực thi giữa các đơn vị. Trong khi phần lớn các bộ, ngành và địa phương đã phân bổ gần 977.000 tỷ đồng (đạt 95,1% kế hoạch), thì thực tế giải ngân lại là một câu chuyện khác.

Những “điểm sáng” dẫn dắt tiến độ

Hiện có 7 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đang duy trì tỷ lệ giải ngân trên mức bình quân cả nước. Các đơn vị tiêu biểu bao gồm:

• Khối cơ quan: Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, cùng các Bộ: Tư pháp, Quốc phòng, Công Thương, Công an, Nông nghiệp và Môi trường.
• Khối địa phương: Hà Nội, Lạng Sơn, Hải Phòng, Cà Mau, Điện Biên, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Hà Tĩnh…

Vùng trũng giải ngân: Khi con số 0% xuất hiện

Ngược lại, bức tranh trở nên ảm đạm với 28 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức trung bình. Đáng lo ngại hơn, có tới 16 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1%, thậm chí nhiều đơn vị vẫn dậm chân tại chỗ với mức 0%. Điều này cho thấy một sự tắc nghẽn nghiêm trọng trong khâu vận hành và triển khai dự án.

Giải mã “nút thắt”: Tại sao vốn nhiều nhưng không tiêu được?

Tại Hội nghị thúc đẩy giải ngân vừa qua, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đã chỉ rõ những nguyên nhân khiến dòng vốn đầu tư công bị nghẽn. Có thể chia làm hai nhóm chính:

Yếu tố khách quan từ thị trường và chính sách

Biến động giá vật liệu xây dựng, sự thay đổi trong các quy định chính sách và những khó khăn kinh điển trong giải phóng mặt bằng (GPMB) cùng điều kiện thời tiết bất lợi là những rào cản không thể phủ nhận. Đặc biệt, khi nhiều dự án trọng điểm triển khai đồng loạt, nguồn cung vật liệu không đáp ứng kịp nhu cầu tăng đột biến.

Điểm yếu chủ quan: Năng lực và tâm lý e ngại

Tuy nhiên, góc nhìn chuyên gia cho thấy nguyên nhân chủ quan mới là “tử huyệt”. Việc lập kế hoạch thiếu chiều sâu, phân bổ vốn dàn trải khiến nguồn lực bị xé nhỏ, không tạo được điểm nhấn. Nhiều dự án dù chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý vẫn được bố trí vốn, dẫn đến tình trạng “có tiền nhưng không thể chi”.

Đáng chú ý nhất là tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ. Khi cơ chế kiểm soát trở nên chặt chẽ, nếu thiếu sự quyết liệt và năng lực tổ chức thực hiện, cán bộ dễ rơi vào trạng thái “an toàn là trên hết”, khiến các thủ tục hành chính bị kéo dài vô tận.

Chiến lược tháo gỡ để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng “2 con số”

Để đảm bảo mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch năm 2026, Bộ Tài chính đã đưa ra những kiến nghị quyết liệt. Các đơn vị cần chủ động điều chỉnh vốn từ những dự án chậm chạp sang những công trình có khả năng hấp thụ vốn tốt và tiến độ khả thi.

Thời hạn chốt chặn: Các đơn vị chưa hoàn tất phân bổ vốn trung ương trước ngày ¹⁵⁄₅ phải báo cáo phương án xử lý cụ thể gửi Bộ Tài chính trước ngày ²⁰⁄₅.

Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng nghiêm khắc phê bình 28 bộ, cơ quan và 18 địa phương chậm trễ là một tín hiệu mạnh mẽ. Đầu tư công không đơn thuần là con số tài chính, mà là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, là động lực then chốt để thúc đẩy tăng trưởng GDP đạt mức hai chữ số trong nhiệm kỳ này.

Lời kết: Việc giải ngân vốn đầu tư công không nên chỉ là cuộc chạy đua về con số vào cuối năm, mà cần một tư duy quản trị dự án bài bản ngay từ khâu lập kế hoạch. Liệu sự quyết liệt từ Chính phủ có đủ để xóa bỏ tâm lý “sợ sai” của cán bộ thực thi?

Bạn đánh giá thế nào về tiến độ giải ngân đầu tư công hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!