Chè Biển Hồ: Hành Trình Gìn Giữ Di Sản Trăm Năm Tại Pleiku

Chè Biển Hồ không chỉ là một đặc sản trứ danh của vùng đất Pleiku mà còn là chứng nhân lịch sử, gói trọn tâm huyết của nhiều thế hệ người dân Gia Lai.

Ngược dòng thời gian về gần một thế kỷ trước, vùng đất thôn Trại Mộ (thuộc Sở trà Biển Hồ, xã Nghĩa Hưng, huyện Chư Păh trước đây) đã đón những cư dân đầu tiên đến khai hoang, lập nghiệp. Chính từ những bước chân tiên phong này, vùng chè Biển Hồ danh tiếng của cao nguyên Pleiku đã dần hình thành và phát triển.

Dấu ấn lịch sử của Sở trà Biển Hồ

Theo các tư liệu lịch sử, vào tháng 2 năm 1924, Công ty Đông Dương kinh doanh thương mại, nông nghiệp và tài chính (SICAF) đã phát hành cổ phiếu cho Công ty Chè Đông Dương (STI) để xúc tiến thành lập Sở trà Biển Hồ. Đến năm 1925, đơn vị này được cấp phép khai hoang và chính thức nhận bàn giao đất tạm thời vào năm 1926.

Song song với việc hình thành Sở trà là chiến dịch chiêu mộ dân đồn điền từ miền Trung lên vùng đất mới. Những khu dân cư đầu tiên mọc lên quanh hàng thông trăm tuổi, sau đó mở rộng dần ra các khu vực lân cận, tạo nên một cộng đồng gắn bó mật thiết với cây chè qua nhiều thập kỷ.

Sự tiếp nối đam mê của thế hệ trẻ

Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại, câu chuyện về hương vị chè xưa vẫn được lặng lẽ viết tiếp bởi chị Đoàn Thị Thúy (sinh năm 1992, trú tại thôn 6, xã Biển Hồ). Bằng tình yêu với quê hương, chị đã phát triển thương hiệu trà Phước Hỷ, chuyên cung cấp các sản phẩm trà đen và trà xanh chất lượng cao.

Nguồn nguyên liệu của Phước Hỷ được thu hái từ những đọt chè non của các vườn chè lâu năm, nằm trong khu vực tâm linh tĩnh lặng quanh chùa Bửu Minh và hàng thông trăm tuổi. Với chị Thúy, việc làm trà không chỉ là kinh doanh mà còn là sứ mệnh:

“Tôi sinh ra và lớn lên trên vùng đất gắn với cây chè nên luôn mong muốn tạo ra những sản phẩm góp phần nâng cao giá trị, giữ gìn nét đẹp của vùng chè Biển Hồ lịch sử. Tôi hy vọng du khách khi đến thăm vườn chè sẽ cảm nhận được hương vị đặc sản địa phương.”

Canh tác hữu cơ và tư duy bền vững

Tính đến năm 2024, diện tích chè tại xã Nghĩa Hưng (huyện Chư Păh cũ) còn hơn 220 ha, tập trung chủ yếu ở các thôn 1, 2, 4, 6, 7 và làng Ea Lũh. Trong đó, gia đình chị Thúy sở hữu khoảng 7 sào chè gần chùa Bửu Minh.

Thay vì chạy theo sản lượng, gia đình chị lựa chọn phương pháp canh tác hữu cơ nghiêm ngặt. Toàn bộ phân bón được ủ thủ công từ rau củ quả, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe người tiêu dùng và bảo vệ hệ sinh thái đất. Mỗi năm, vườn chè cho thu hoạch khoảng 10 tấn chè tươi.

Từ năm 2025, các sản phẩm trà đen và trà xanh của gia đình chị Thúy bắt đầu được phục vụ tại quán cà phê của gia đình, kết hợp quảng bá cho du khách ghé thăm Hàng thông trăm tuổi và chùa Bửu Minh, biến mỗi tách trà thành một câu chuyện kể về vùng đất Pleiku.

Ký ức của người công nhân chè và bí quyết thủ công

Đứng sau sự thành công của thương hiệu Phước Hỷ là sự dẫn dắt của ông Đoàn Hữu Biểu (sinh năm 1962) - cha của chị Thúy. Với gần 20 năm làm công nhân tại Nhà máy chè Biển Hồ, ông Biểu là “kho tàng” kinh nghiệm về kỹ thuật trồng và chế biến chè.

Nhắc về những năm tháng gian khó, ông bồi hồi: “Ngày trước, đời sống vất vả lắm. Dù mưa bão, chúng tôi vẫn phải ra vườn hái đúng đợt, vì chỉ cần chậm một chút là búp chè loại A sẽ rớt xuống thành loại C, làm giảm giá trị sản phẩm.”

Vườn chè của gia đình ông được trồng từ trước năm 1982, trong khi nhiều vườn xung quanh có từ thời Pháp thuộc. Để giữ đúng hương vị nguyên bản, ông Biểu cùng các con tuân thủ nghiêm ngặt quy trình: thu hái tươi → ủ chè → lên men → sao chè thủ công. Đây chính là chìa khóa tạo nên sự khác biệt cho trà Biển Hồ.

Đối với ông Biểu, việc cùng con cái làm trà không chỉ là khởi nghiệp mà là cách ông tri ân vùng đất đã gắn bó suốt 40 năm qua, giữ gìn mối nhân duyên sâu nặng với “quê hương thứ hai” Gia Lai.

Lời kết

Câu chuyện về chè Biển Hồ và thương hiệu Phước Hỷ là minh chứng cho sức sống bền bỉ của những giá trị truyền thống khi được tiếp nối bởi tư duy hiện đại. Việc kết hợp giữa nông nghiệp hữu cơ và du lịch trải nghiệm không chỉ giúp nâng tầm đặc sản địa phương mà còn bảo tồn ký ức văn hóa cho thế hệ mai sau.

Nếu có dịp ghé thăm Pleiku, bạn đừng quên dừng chân tại những vườn chè lâu năm, nhấp một ngụm trà đậm đà để cảm nhận hơi thở của lịch sử vùng cao nguyên. Bạn nghĩ sao về việc kết hợp bảo tồn di sản nông nghiệp với phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam?