Cơn sốt lợi nhuận dầu khí và áp lực thuế windfall từ các chính phủ

Thuế lợi nhuận vượt trội dầu khí đang trở thành tâm điểm tranh cãi khi các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới ghi nhận mức lãi kỷ lục giữa bối cảnh xung đột địa chính trị căng thẳng.

Việc giá năng lượng leo thang không chỉ mang lại những con số tăng trưởng ấn tượng cho các bảng cân đối kế toán của những “gã khổng lồ” dầu mỏ, mà còn châm ngòi cho một làn sóng phẫn nộ từ phía các chính phủ và người tiêu dùng, dẫn đến những đề xuất siết chặt thuế suất đối với các khoản lợi nhuận bất thường này.

Lợi nhuận “khủng” từ biến động địa chính trị

Báo cáo tài chính quý ¹⁄₂₀₂₆ của các tập đoàn năng lượng châu Âu đã gây sốc với những con số tăng trưởng phi mã. Cụ thể, Shell công bố lợi nhuận ròng đạt gần 5,7 tỷ USD, tăng 19% so với cùng kỳ năm 2025. Đại diện tập đoàn này lý giải kết quả này đến từ sự cộng hưởng của ba yếu tố: giá dầu cao, biên lợi nhuận lọc dầu cải thiện và hiệu quả từ các hoạt động thương mại.

Không kém cạnh, TotalEnergies ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận gây choáng váng lên tới 51%, đạt 5,8 tỷ USD. Trong khi đó, BP của Anh cũng báo cáo mức lãi 3,84 tỷ USD. Ngay cả ở quy mô toàn cầu, Aramco của Saudi Arabia cũng thông báo lợi nhuận ròng tăng 25,5% so với quý ¹⁄₂₀₂₅, cho thấy một xu hướng tăng trưởng chung của toàn ngành năng lượng hóa thạch.

Áp lực chính trị và làn sóng “siết” thuế windfall

Trước thực trạng người dân phải gánh chịu chi phí sinh hoạt tăng cao do giá năng lượng, các nhà chính trị bắt đầu hành động. Bộ trưởng Năng lượng Anh, ông Ed Miliband, đã lên tiếng chỉ trích gay gắt những khoản “lợi nhuận quá mức” mà các công ty dầu khí thu được. Tại Pháp, Tổng thống Emmanuel Macron kêu gọi một phản ứng quyết liệt từ cấp độ châu Âu để ngăn chặn hành vi “đầu cơ” và điều tiết lại nguồn lợi khổng lồ này.

Thuế lợi nhuận vượt trội (windfall tax) thực chất là một công cụ điều tiết tài chính, đánh thuế cao hơn vào những khoản lãi phát sinh không phải do nỗ lực đầu tư hay cải tiến kỹ thuật, mà do các yếu tố khách quan từ thị trường hoặc biến động địa chính trị.

Điểm nghẽn Hormuz và kịch bản giá dầu leo thang

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cơn sốt lợi nhuận này là xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran. Việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz - một trong những “điểm nghẽn” vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới - đã gây ra cú sốc cung ứng nghiêm trọng.

Số liệu thực tế cho thấy sự biến động khủng khiếp của giá dầu Brent: từ mức 70 USD/thùng trước xung đột (cuối tháng 2), giá trung bình trong tháng 3 đã vọt lên 100 USD/thùng và chạm đỉnh 120 USD/thùng. Theo ông Adi Imsirovic, giảng viên cao cấp tại Đại học Oxford, cuộc xung đột này khó có thể giải quyết nhanh chóng, điều này đồng nghĩa với việc giá năng lượng sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

Nghịch lý khí hậu và bài toán an ninh năng lượng

Một điểm đáng lưu ý là sự thay đổi chiến lược của các ông lớn dầu khí. Trong những năm gần đây, BP và Shell đã âm thầm nới lỏng các mục tiêu về khí hậu để ưu tiên tăng sản lượng dầu mỏ. Thậm chí, TotalEnergies đã tuyên bố không thể cam kết mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, với lập luận rằng thế giới vẫn chưa thể từ bỏ dầu mỏ ngay lập tức.

Tuy nhiên, chính sự bất ổn từ các nguồn cung truyền thống lại một lần nữa đẩy vai trò của năng lượng tái tạo lên hàng đầu trong chiến lược an ninh năng lượng quốc gia. Việc phụ thuộc vào các khu vực bất ổn về chính trị khiến nhiều chính phủ nhận ra rằng chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn về môi trường, mà là yêu cầu bắt buộc để tự chủ năng lượng.

Góc nhìn chuyên gia: Thị trường sẽ đi về đâu?

Ông Stephen Innes từ SPI Asset Management nhận định rằng thị trường sẽ không thể quay trở lại trạng thái bình thường chỉ sau một đêm, ngay cả khi căng thẳng giảm bớt. Điều này tạo ra một thế khó cho các chính phủ: một mặt muốn kiềm chế lạm phát thông qua thuế windfall, mặt khác phải đảm bảo các công ty năng lượng vẫn có đủ động lực để đầu tư hạ tầng.

Bài học rút ra: Sự phụ thuộc quá mức vào một nguồn cung duy nhất hoặc một khu vực địa chính trị nhạy cảm luôn tiềm ẩn rủi ro cực lớn. Đây là thời điểm vàng để các quốc gia đẩy nhanh lộ trình đa dạng hóa năng lượng.

Bạn nghĩ sao về việc đánh thuế lợi nhuận vượt trội đối với các tập đoàn dầu khí? Liệu điều này có thực sự giúp giảm giá năng lượng cho người tiêu dùng hay sẽ làm giảm động lực đầu tư của doanh nghiệp? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thuế lợi nhuận vượt trội (windfall tax) là gì?Đây là loại thuế đánh vào các khoản lợi nhuận bất thường của doanh nghiệp, phát sinh từ những yếu tố khách quan ngoài tầm kiểm soát (như thiên tai, chiến tranh, biến động giá thị trường) thay vì do nỗ lực kinh doanh.

Tại sao giá dầu Brent lại tăng vọt trong thời gian qua?Giá dầu tăng mạnh do xung đột Mỹ-Israel và Iran, đặc biệt là việc phong tỏa eo biển Hormuz gây sụt giảm nguồn cung nghiêm trọng, đẩy giá từ 70 USD lên mức đỉnh 120 USD/thùng.

Các tập đoàn dầu khí đang thay đổi chiến lược khí hậu như thế nào?Một số ông lớn như Shell, BP và TotalEnergies đã giảm bớt các mục tiêu trung hòa carbon hoặc lùi thời hạn cam kết để ưu tiên sản xuất dầu khí, đáp ứng nhu cầu năng lượng hiện tại của thế giới.

Câu hỏi thường gặp

Thuế lợi nhuận vượt trội (windfall tax) là gì?

Đây là loại thuế đánh vào các khoản lợi nhuận bất thường của doanh nghiệp, phát sinh từ những yếu tố khách quan ngoài tầm kiểm soát (như thiên tai, chiến tranh, biến động giá thị trường) thay vì do nỗ lực kinh doanh.

Tại sao giá dầu Brent lại tăng vọt trong thời gian qua?

Giá dầu tăng mạnh do xung đột Mỹ-Israel và Iran, đặc biệt là việc phong tỏa eo biển Hormuz gây sụt giảm nguồn cung nghiêm trọng, đẩy giá từ 70 USD lên mức đỉnh 120 USD/thùng.

Các tập đoàn dầu khí đang thay đổi chiến lược khí hậu như thế nào?

Một số ông lớn như Shell, BP và TotalEnergies đã giảm bớt các mục tiêu trung hòa carbon hoặc lùi thời hạn cam kết để ưu tiên sản xuất dầu khí, đáp ứng nhu cầu năng lượng hiện tại của thế giới.