Trung Quốc "chuẩn hóa" Gig Economy: Bước ngoặt bảo vệ lao động tự do

Trung Quốc đang quyết liệt cải thiện chính sách đối với lao động tự do nhằm chuẩn hóa thị trường việc làm, đảm bảo quyền lợi cho hàng triệu shipper và livestreamer trong nền kinh tế số.

Sự bùng nổ của các nền tảng Internet đã tạo ra một làn sóng việc làm mới, nhưng đồng thời cũng để lại những khoảng trống pháp lý lớn về quyền lợi người lao động. Để giải quyết bài toán này, Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản và Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc đã ban hành văn bản chính sách chiến lược, tập trung vào việc nâng cao chất lượng quản lý và dịch vụ hỗ trợ cho nhóm lao động tự do.

Chiến lược chuẩn hóa “Nền kinh tế Gig” đến năm 2027

Theo lộ trình được đề ra, trong vòng 3 đến 5 năm tới, Trung Quốc sẽ xây dựng một hệ thống quản lý chặt chẽ và toàn diện hơn. Mục tiêu cốt lõi là đến năm 2027, các chính sách việc làm phải được chuẩn hóa, điều kiện làm việc được cải thiện thực chất, và quyền lợi hợp pháp của người lao động không còn bị bỏ ngỏ.

Việc chuyển dịch từ mô hình “tự bơi” sang một hệ thống có sự điều tiết của nhà nước cho thấy Trung Quốc đang muốn cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế số và an sinh xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những đối tượng dễ bị tổn thương như nhân viên giao hàng hoặc những người làm nội dung số (livestreamers) - những người vốn không có hợp đồng lao động truyền thống.

Những thay đổi then chốt trong quản trị lao động

Để hiện thực hóa mục tiêu, chính sách mới yêu cầu một sự thay đổi toàn diện từ phía các doanh nghiệp vận hành nền tảng và đơn vị vận chuyển:

1. Linh hoạt hóa hợp đồng lao động

Thay vì duy trì mối quan hệ “đối tác” mập mờ để né tránh trách nhiệm bảo hiểm, các doanh nghiệp được khuyến khích thiết lập các loại hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận đặc thù. Những văn bản này phải được thiết kế phù hợp với đặc thù của công việc tự do nhưng vẫn phải đảm bảo các quyền lợi cơ bản cho người lao động.

2. Đảm bảo thu nhập và an toàn nghề nghiệp

• Thu nhập công bằng: Thiết lập mức lương căn cứ chính xác vào khối lượng công việc và cường độ lao động, cam kết chi trả đầy đủ và đúng hạn.
• An toàn lao động: Xây dựng hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp, giảm thiểu rủi ro tai nạn trong quá trình làm việc.
• Trách nhiệm liên đới: Các doanh nghiệp lớn phải chịu trách nhiệm giám sát các đơn vị nhượng quyền hoặc chi nhánh địa phương, ngăn chặn các hành vi đối xử thiếu văn minh với lao động.

3. Cơ chế đối thoại và giải quyết tranh chấp

Một điểm sáng trong chính sách lần này là việc yêu cầu thiết lập các kênh phản hồi nội bộ. Người lao động giờ đây có quyền bày tỏ quan điểm và yêu cầu giải quyết khiếu nại một cách công bằng, minh bạch, thay vì bị động trước các quyết định đơn phương từ phía nền tảng.

Áp lực lên các nền tảng Internet: Từ thuật toán đến trách nhiệm xã hội

Một trong những vấn đề nhức nhối nhất của lao động tự do hiện nay chính là sự chi phối của các “thuật toán”. Tại nhiều quốc gia, bao gồm cả Trung Quốc, thuật toán thường ép người giao hàng phải chạy nhanh hơn hoặc làm việc nhiều giờ hơn để đạt KPI.

Chính sách mới yêu cầu các nền tảng Internet phải điều chỉnh thuật toán theo hướng nhân văn hơn và tăng cường tính minh bạch. Điều này có nghĩa là quy trình phân bổ đơn hàng, cách tính thưởng và đánh giá hiệu suất phải được công khai, tránh tình trạng “bóc lột kỹ thuật số”.

Góc nhìn chuyên gia: Bước đi tất yếu cho sự bền vững

Việc Trung Quốc siết chặt quản lý lao động tự do không đơn thuần là bảo vệ quyền lợi cá nhân, mà là một chiến lược vĩ mô để ngăn ngừa bất ổn xã hội khi lực lượng lao động dịch chuyển sang kinh tế số. Khi người lao động có sự bảo đảm về an sinh, họ sẽ gắn bó hơn với công việc, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ cho toàn thị trường.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất sẽ nằm ở khâu thực thi. Liệu các doanh nghiệp công nghệ khổng lồ có sẵn lòng hy sinh một phần lợi nhuận để chi trả cho các chế độ phúc lợi? Đây sẽ là bài toán mà Chính phủ Trung Quốc cần theo dõi sát sao trong giai đoạn 2024-2027.

Bạn nghĩ sao về việc chuẩn hóa hợp đồng cho lao động tự do? Liệu mô hình này có thể áp dụng hiệu quả tại Việt Nam trong bối cảnh kinh tế Gig đang phát triển mạnh mẽ? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận!