Biến động giá nhiên liệu: Giải pháp điều chỉnh hợp đồng xây dựng

Điều chỉnh hợp đồng xây dựng do biến động nhiên liệu là giải pháp then chốt giúp nhà thầu và chủ đầu tư chia sẻ rủi ro, đảm bảo tiến độ thi công trước áp lực chi phí tăng.

Thực tế hiện nay, sự leo thang của giá xăng dầu và vật liệu xây dựng đang đẩy nhiều doanh nghiệp thi công vào thế khó. Khi chi phí đầu vào tăng vọt, các nhà thầu buộc phải tự gánh chịu khoản chênh lệch khổng lồ, gây đứt gãy dòng tiền và làm suy giảm năng lực tài chính nghiêm trọng.

Áp lực hiện hữu: Khi nhà thầu “hụt hơi” vì bão giá

Theo ông Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), phần lớn các hợp đồng thi công hiện nay được ký theo đơn giá cố định hoặc đơn giá tại thời điểm lập dự án. Điều này khiến các bên không thể lường trước được những biến động bất thường của thị trường.

Hệ lụy trực tiếp là nhiều mũi thi công trọng điểm buộc phải dừng hoặc chỉ hoạt động cầm chừng. Mục tiêu thi công “3 ca, 4 kíp” để rút ngắn tiến độ các dự án quốc gia theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ trở nên xa vời khi nhà thầu không còn đủ nguồn lực duy trì.

Cơ sở pháp lý để điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng

Để giải quyết xung đột lợi ích, Bộ Xây dựng đã hướng dẫn các đơn vị vận dụng linh hoạt các quy định pháp luật hiện hành. Tùy vào loại hợp đồng, phương thức điều chỉnh sẽ khác nhau:

1. Đối với hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định

Về nguyên tắc, loại hợp đồng này ít có cơ hội điều chỉnh. Tuy nhiên, đơn giá vẫn có thể được thay đổi trong trường hợp bất khả kháng. Căn cứ pháp lý bao gồm:

• Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020).
• Nghị định số 37/2015/NĐ-CP (Điều 15, Điều 36).
• Nghị định số 50/2021/NĐ-CP (Khoản 12 Điều 1).

2. Đối với trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Khi điều kiện thực hiện hợp đồng thay đổi một cách cơ bản, khiến việc tiếp tục thực hiện gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên, các bên có thể thỏa thuận sửa đổi dựa trên:

• Luật Đấu thầu 2023 (sửa đổi, bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15, Điều 70).
• Bộ Luật Dân sự 2015 (Điều 420).

Đặc biệt, theo Điều 38 Nghị định 37/2025/NĐ-CP và Nghị định 50/2021/NĐ-CP, các bên cần thỏa thuận chi tiết về trình tự, phạm vi, phương pháp và căn cứ điều chỉnh giá sao cho phù hợp với tính chất công việc và loại hợp đồng đã ký kết.

Bài toán tài chính: Áp lực khổng lồ lên ngân sách Nhà nước

Những con số từ Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) cho thấy mức độ rủi ro rất lớn. Nếu giá nhiên liệu bình quân tăng 100% so với đầu năm 2026, chi phí xây dựng các công trình giao thông có thể tăng tới 18,45%.

Xét trên quy mô 44 dự án trọng điểm (bao gồm cả PPP) với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng, áp lực là cực kỳ khủng khiếp. Riêng phần xây dựng còn lại chưa thi công khoảng 267.000 tỷ đồng, nếu kịch bản giá nhiên liệu tăng 100% xảy ra, chi phí xây dựng các công trình giao thông trọng điểm sẽ tăng thêm khoảng 42.300 tỷ đồng.

Giải pháp chiến lược để tháo gỡ điểm nghẽn

Để không làm gián đoạn các dự án quốc gia, Bộ Xây dựng và Viện Kinh tế xây dựng đề xuất các nhóm giải pháp quyết liệt:

• Phân tích chi tiết: Chủ đầu tư và nhà thầu cần ngồi lại để đánh giá tác động cụ thể của biến động giá dựa trên thời điểm ký kết, khối lượng đã triển khai và các biện pháp tự khắc phục của nhà thầu.
• Cập nhật dữ liệu thời gian thực: Sở Xây dựng các địa phương cần công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng theo tháng (hoặc sớm hơn) để phản ánh đúng hơi thở của thị trường.
• Kiểm soát thị trường: Tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm tình trạng “găm hàng”, đẩy giá cát, đá tại các mỏ vật liệu để ổn định nguồn cung.
• Tuân thủ định hướng chiến lược: Thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế và Nghị quyết số 70-NQ/TW về đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Góc nhìn chuyên gia: Việc điều chỉnh giá hợp đồng không nên được xem là sự “ưu ái” cho nhà thầu, mà là cơ chế chia sẻ rủi ro cần thiết để bảo vệ dự án. Nếu không có cơ chế bù đắp kịp thời, rủi ro lớn nhất không phải là chi phí tăng, mà là sự đình trệ của toàn bộ hệ thống hạ tầng quốc gia.

Bạn đang gặp khó khăn trong việc thương thảo điều chỉnh đơn giá hợp đồng xây dựng? Hãy chia sẻ tình huống của bạn hoặc liên hệ với chuyên gia pháp lý để tìm ra phương án tối ưu nhất!